close
تبلیغات در اینترنت
نگاهی به جایگاه فاطمه زهرا علیهاالسلام در آیه مباهله .
«فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَى الْكاذِبِينَ» سوره آل عمران آيه 61 «پس هركس در اين باره پس از دانشى كه تو را حاصل آمده، با تو محاجه كند، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و ما خويشان نزديك و شما خويشان نزديك خود را فرا خوانيم؛ سپس مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغ‏گويان قرار دهيم»



موضوعات

نویسندگان

آرشیو مطالب

لینکستان

مراجع تقليد


نرم افزار وب



آواي وبلاگ

نگاهی به جایگاه فاطمه زهرا علیهاالسلام در آیه مباهله

نتیجه تصویری برای مباهله

آیه مباهله بر صداقت و عصمت گفتاری و رفتاری اصحاب كساء دلالت دارد. به اعتراف دانشمندان فریقین، روایات متواتری وجود دارند كه پیامبر گرامی (ص) به جای «انفسنا»، حضرت علی(ع) را و به جای «نسائنا»، حضرت فاطمه (ع) را و به جای «ابنائنا» حضرت امام حسن(ع) و حضرت امام حسین(ع) را برای مباهله با نصارای نجران به عنوان گواه نبوت از میان همه امت به همراه بردند. 

برخی از دانشمندان اهل سنّت این امر را متفق علیه و برخی دیگر اجماعی می‌دانند. روایات مباهله با بیش از 51 طریق متفاوت از 37 تن از بزرگان دین روایت شده‌اند. برخی دانشمندان اهل سنت شبهاتی را نیز مطرح كرده‌‌اند اما این شبهات هیچ پایگاه علمی ندارند.

برخی آیات طبق قاعده «جری و اطباق» در شأن حضرت فاطمه(س) آمده و هم‌چنین برخی آیات بطنا در شأن آن حضرت هستند؛ هم‌چون آیه «مرج البحرین». صدها آیه قرآنی و نیز روایات تفسیری در ذیل آیات در منابع فریقین بر عصمت و طهارت، صداقت، ایثار و اخلاص و دیگر كمالات معنوی حضرت زهر(س) دلالت دارند اما متأسفانه شخصیت ایشان ناشناخته مانده است؛ شخصیتی كه حجتی بر حجت‌های خداوند است، محبت و دوستی او طبق دستور خداوند بر همه واجب بوده، رضای او رضای خدا و غضب او غضب خداست؛ او كه مركز رسالت و امامت و ولایت است.

«مباهله» نفرین كردن دو فرد یا دو گروه بر علیه یكدیگر در یك امر مذهبی است كه با تضرع از خدا می‌خواهند دروغگو را رسوا سازد. گروهی از نصارای نجران به حضور پیامبر گرامی(ص) آمدند و درباره حضرت عیسی(ع) گفت‌وگو كردند و قرار شد فردای آن روز مباهله صورت گیرد.

به نقل همه اهل سنّت، روز بعد پیامبر به جای «انفسنا» حضرت علی(ع) را و به جای «نسائنا» حضرت فاطمه (ع) را و به جای «ابنائنا» حسنین(ع) را برای مباهله به عنوان گواه نبوّت از بین همه امّت به همراه بردند. این عمل پیامبر گواه بزرگی بر صداقت و عصمت فاطمه زهرا (س) است.

آیه مباهله از دیدگاه دانشمندان اهل سنّت اصل این قضیه كه پیامبر اكرم(ص) از بین همه امّت تنها حضرت علی(ع) را در جای «انفسنا» و حضرت فاطمه (ع) را در جای «نساءنا» و حضرات حسنین(ع) رادر جای «اَبناءَنا» برای مباهله انتخاب كرد، متفق علیه بین اهل تفسیر و حدیث است؛ چنان كه برخی از مفسّران اهل سنّت هم‌چون «امام فخر رازی» (م 604 ق) و «نظام الدین نیشابوری» (م 728 ق) به این موضوع تصریح نموده‌اند. «نیشابوری» سپس اضافه می‌كند كه مراد از «انفسنا، علی(ع) است و اهل تفسیر و حدیث بر این دیدگاه اجماع كرده‌‌اند.

«امام ابوبكر جصّاص»(م 370 ق) می‌گوید:

«راویان تاریخ و ناقلان آثار و اخبار هیچ گونه اختلافی ندارند در اینكه پیامبر(ص) در روز مباهله در حالی كه دست حسن(ع) و حسین(ع) را به دست داشت و علی(ع) و فاطمه(ص) همراهش بودند، برای مباهله با نصارا حاضر شد و مسیحیان نجران را به مباهله دعوت كرد

«زمخشری» (م 538 ق) م‌ گوید:

«هیچ دلیل و مدركی قوی‌تر و مهم‌تر از آیه مباهله بر فضل و برتری اصحاب كسا موجود نیست و اصحاب كسا علی(ع)، فاطمه(ص)، حسن(ع) و حسین(ع) هستند. آیه «مباهله» بر عظمت و صداقت حضرت فاطمه زهرا (ع) و مقام بلند آن بانوی نمونه دو جهان دلالت دارد.

«آلوسی» (م 1270 ق) بر شهرت این روایت اعتراف و تصریح نموده است و می‌‌گوید:

«دلالت آیه بر فضیلت آل پیامبر، كه آل اللّه می‌باشند و فضیلت آل رسول از اموری است كه قابل تردید برای هیچ مؤمنی نیست و نصب (دشمنی و عداوت با خاندان پیامبر) ایمان را از بین می‌برد.

عظمت بی نظیر حضرت فاطمه (ع) پیامبر اكرم (ص) جای «نساءنا» (كه كلمه جمع است و حداقل آن سه نفر است) تنها حضرت فاطمه (ع) را برای مباهله همراه برد و حال آنكه در آن زمان، چندین تن از امّهات المؤمنین حضور داشتند ولی آن حضرت(ص) هیچ كدام از زن های خود را برای مباهله نبرد؛ زیرا در مباهله، نبوت آن جناب زیر سؤال بود. او باید كسانی را به همراه می برد كه اگر نبی نباشند، شریك كار رسالت و نبوت او باشند و حضرت فاطمه(ع) چنین بود. در مباهله قرار بود دروغ گویان رسوا شوند.

بنابراین، اگر پیامبر كسی را می‌برد كه در عمر خود دروغ گفته باشد، دیگر او نمی‌توانست بر دروغ‌گویان لعنت بفرستد؛ زیرا خودش از اول دروغ گفته است. از اینجا عصمت حضرت فاطمه(ع) معلوم می‌شود كه او هیچ دروغی در زندگی نداشته و مصداق اكمل و اتم صداقت است. این شأن و عظمت فوق العاده زهرای مرضیه (ع) را می‌رساند. این عظمت حضرت فاطمه(ع) را اسقف نجران هم در همان جا به قوم خود اعلام نمود:

«اِنّی لأری وُجوها لو سألُوا اللّهَ اَن یُزیل جبلاً مِن مكانِه لازَاله بِها فلا تُباهلوا فتُهلِكوا ولایَبقی علیِ وجهِ الارضِ نصرانیٌّ الی یومِ القیامةِ»

پیامبر اكرم (ص)، فاطمه زهرا (ع) را به عنوان گواه نبوت و رسالت برای مباهله به همراه برد و پیش از آنكه به میدان بروند، حضرت علی(ع)، فاطمه(ص) و حسنین(ع) را جمع نمود و فرمود:

«خدایا، این‌ها اهل بیت من هستند. پیامبر(ص) در اینجا اهل بیت حقیقی خودش را به امّت معرفی نمود، به‌ویژه آنكه از میان زن‌ها فقط حضرت فاطمه (ع) است كه مصداق حقیقی «نساءنا» را دارد.

راویان روایات مباهله با بیش از 51 طریق از 37 تن از صحابه و تابعین و نیز از اهل بیت عصمت و طهارت (ع) از جمله امام علی(ع)، امام حسن (ع)، امام علی بن حسین (ع)، ابی جعفر محمّد بن علی الباقر (ع)، امام ابی عبداللّه جعفر بن محمّد الصادق(ع) و امام موسی‌بن‌جعفر(ع) نقل شده است.

یكی از استادان صاحب تفسیر، ادیب و ائمّه قرائت، «زمخشری» (م 538 ق)، در ذیل آیه می‌گوید:« این دلیلی است كه قوی‌تر از آن بر فضیلت اصحاب كسا وجود ندارد و این برهان روشنی بر صحّت نبوّت رسول خدا (ص) است . چطور این بزرگان و نامداران بلاغت و ادب نفهمیده باشند كه این روایات نسبت غلط به قرآن می‌دهند و لفظ جمع را در مورد یك نفس و مفرد استعمال كرده‌اند و حال آنكه در قرآن، چندین مورد لفظ جمع استعمال شده و مراد از آن ها فقط یك نفر است؛ مانند آیه «إِذْ قَالَتِ الْمَلآئِكَةُ یَا مَرْیَمُ إِنَّ اللّهَ یُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِّنْه» (آل‌عمران: 45) در این آیه، كلمه «ملائكه» جمع است، ولی فقط یك فرد یعنی تنها جبرئیل مراد است.

هم‌چنین كلمه «نساء» نیز در قرآن برای دختر هم استعمال شده است؛ مانند آنكه آیه درباره فرعون می گوید:

«یُذَبِّحُونَ أَبْنَاءكُمْ وَیَسْتَحْیُونَ نِسَاءكُم» (بقره: 49) و آیه «وَلِلنِّسَاء نَصِیبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُون» (نساء: 7) وقتی این اصل ثابت شد كه «نساء» بر دختر هم اطلاق می شود، فرقی نمی‌كند كه آن، دختر گوینده باشد یا شنونده. از این رو، اطلاق «نساء» بر دختر یك اصل قرآنی است.

این آیه بر عصمت و صداقت حضرت فاطمه (س) دلالت تام دارد و این یكی از فضایل بلند آن بانو به شمار می رود. باید توجه داشت به اینكه آیه مباهله حضرت فاطمه(س) را یكی از افراد «نسائنا» ندانسته و ایشان یكی از مصادیق «نسائنا» نیست، بلكه «نساءنا» اصلاً مصداق دیگری ندارد و حضرت فاطمه(س) تمامیت تفسیر «نسائنا» است



خلاصه بحث


این آیه بر عصمت و صداقت حضرت فاطمه علیهاالسلام دلالت تام دارد و این یکی از فضایل بلند آن بانو به شمار می‏رود. باید توجه داشت به اینکه آیه مباهله حضرت فاطمه علیهاالسلام را یکی از افراد «نسائنا» ندانسته و ایشان یکی از مصادیق «نسائنا» نیست، بلکه «نساءنا» اصلاً مصداق دیگری ندارد و حضرت فاطمه علیهاالسلام تمامیّت تفسیر «نسائنا»است.(۱۴۵)
________________________________________
۱ کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث از مدرسه امام خمینی رحمه‏الله .
۲. ر. ک: عزالدین ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفه الصحابه، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج ۵، ص ۵۲.
۳. ر. ک: محمد بن اسماعیل بخاری، صحیح البخاری، بیروت، دارالجیل، ج ۴، ص ۲۴۸ / جلال‏الدین سیوطی، الدر المنثور فی التفسیر المأثور، بیروت، دارالفکر، ۱۹۹۳، ج ۲، ص ۱۹۳.
۴. محمود بن اسماعیل بخاری، پیشین، ج ۵، ص ۳۶ / حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، بیروت، دارالمعرفه، ج ۳، ص ۱۵۸.
۵. فخرالدین رازی، التفسیر الکبیر، بیروت، دارالفکر، ۱۹۸۵، ذیل سوره کوثر.
۶. برای آگاهی بیشتر، ر. ک: نگارنده، فاطمه در قرآن از منظر تفاسیر اهل سنّت، پایان‏نامه کارشناسی ارشد، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، مدرسه امام خمینی، ۱۳۸۳.
۷. اسماعیل جوهری، الصحاح، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۸۷ م، ماده «ب ه ل».
۸. احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغه، بیروت، دارالکتاب العربیه، ماده «ب ه ل».
۹. ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، قم، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۹، ج ۲، ص ۴۳۸.
۱۰. محمّد بن جریر طبری، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، دارالفکر، ۱۹۸۸، ج ۳، ص ۳۰۱ / جلال‏الدین سیوطی، پیشین، ج ۲، ص ۲۳۳.
۱۱. جلال‏الدین سیوطی، پیشین، ج ۲، ص ۲۳۱ / اسماعیل بن کثیر دمشقی، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۸۷، ج ۱، ص ۳۷۹ / علی واحدی، اسباب النزول، ریاض، دارالثقافه الاسلامیه، ۱۹۸۴، ص ۹۰ـ۹۱.
۱۲. مسلم بن حجّاج نیشابوری، صحیح مسلم، شرح نووی، بیروت، دارالقلم، ۱۹۸۷، ج ۱۵، ص ۱۸۵ / محمّد بن سوره، سنن ترمذی، بیروت، دارالفکر، ۱۹۹۴، ج ۵، ص ۴۰۷ / جلال‏الدین سیوطی، پیشین، ج ۲، ص ۲۳۳.
۱۳. فخر رازی، پیشین، ج ۸، ص ۸۹.
۱۴. همان.
۱۵. نظام الدین نیشابوری، غرائب القرآن و رغائب الفرقان، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۶، ج ۲، ص ۱۷۸.
۱۶. احمد رازی جصّاص، احکام القرآن، مکّه، المکتبه التجاریه، ج ۲، ص ۲۳.
۱۷. محمّد حافظ نیشابوری، معرفه علوم الحدیث، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۷۷، ص ۵۰.
۱۸. محمّد زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالمعرفه، ج ۱، ص ۱۹۳.
۱۹. ابن تیمیه الحرّانی الدمشقی، منهاج السنه النبویّه فی نقض کلام الشیعه والقدریه، قاهره، مکتبه ابن تیمیه، ۱۹۹۸، ج ۴، ص ۳۵.
۲۰. عبدالرحمن رازی، تفسیر القرآن العظیم سندا عن رسول اللّه و الصحابه والتابعین، بیروت، المکتبه المصریه، ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۳۷۹.
۲۱. حکمه بن یاسین، التفسیر الصحیح موسوعه الصحیح المسبور من التفسیر بالمأثور، مدینه، دارالآثر، ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۴۲۱.
۲۲. محمّد بن سوره، پیشین، ج ۵، ص ۴۰۷.
۲۳. محمّد شوکانی، فتح القدر الجامع فی فنی الروایه والدرایه من علم التفسیر، ج ۱، ص ۴۴۹. در حاشیه آن، محقق کتاب روایت سعد را صحیح دانسته است.
۲۴. حاکم نیشابوری، پیشین، ج ۳، ص ۱۵۰.
۲۵. محمود آلوسی، روح المعانی فی تفسیر القرآن ا لعظیم و السبع المثانی، تهران، جهان، ج ۳، ص ۱۶۸.
۲۶. همان، ج ۳، ص ۱۶۷.
۲۷. فخر رازی، پیشین، ج ۸، ص ۸۹.
۲۸. عبدالرحمن بن جوزی، زاد المسیر، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۲۰۰۰، ج ۱، ص ۳۲۴ / مسلم بن حجّاج نیشابوری، پیشین، ج ۱۵، ص ۱۸۵ / محمّد بن سوره، پیشین، ج ۵، ص ۴۰۷ / رشیدالدین میبدی، تفسیر کشف الاسرار وعده الابرار، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۶، ج ۲، ص ۱۵۱ / حکمه بن یاسین، پیشین، ج ۱، ص ۴۲۱ / خالد آل عقده، جامع التفسیر من کتب الاحادیث، ریاض، دار طیّبه، ۱۴۲۱ ق، ج ۱، ص ۳۷۰.
۲۹. رشیدالدین میبدی، پیشین، ج ۲، ص ۱۵۱ ـ ۱۵۲.
۳۰. علی طاووس، سعد السعود، قم، دلیل، ۱۳۷۹، ص ۱۸۲.
۳۱. احمد بن حجر هیثمی، الصواعق المحرقه فی الردّ علی اهل البدع والزندقه، قاهره، مکتبه القاهره، ۱۹۶۵، ص ۱۵۶.
۳۲. علی طاووس، پیشین، ص ۱۸۳.
۳۳. همان.
۳۴. عبدالرحمن بن ابی حاتم، پیشین، ج ۲، ص ۶۶۷.
۳۵. محمّد آلوسی، پیشین، ج ۳، ص ۱۶۸.
۳۶. نوراللّه حسینی مرعشی تستری، احقاق الحق و ازهاق الباطل، ج ۹، ص ۹۱، به نقل از: شهاب الدین احمد نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج ۸، ص ۱۷۳.
۳۷. حاکم نیشابوری، معرفه علوم الحدیث، بیروت، دارالکتب العلمیه، ص ۵۰.
۳۸. علی واحدی، پیشین، ص ۶۸.
۳۹. جلال‏الدین سیوطی، پیشین، ج ۲، ص ۲۳۳ / عبدالرحمن بن جوزی، پیشین، ج ۱، ص ۳۲۴.
۴۰. حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ج ۱، ص ۱۲۶.
۴۱. ابوالفرج اصبهانی، الاغانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۲، ج ۱۲، ص ۷.
۴۲. علی طاووس، پیشین، ص ۱۸۳.
۴۳. همان.
۴۴. همان.
۴۵. همان.
۴۶. اسماعیل بن کثیر دمشقی، پیشین، ج ۱، ص ۳۷۹.
۴۷. علی طاووس، پیشین، ص ۱۸۳.
۴۸. همان.
۴۹. همان.
۵۰. عبدالرحمن بن ابی حاتم، پیشین، ج ۲، ص ۶۶۷.
۵۱. محمد بن جریر طبری، پیشین، ج ۲، ص ۳۰۱.
۵۲. همان.
۵۳. همان.
۵۴. ابن عطیّه اندلسی، المحرّر الوجیز، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۹۹۶، ج ۱، ص ۴۴۷.
۵۵. محمّد بن جریر طبری، پیشین، ج ۳، ص ۳۰۰.
۵۶. عبدالرحمن بن ابی حاتم، ج ۲، ص ۶۶۷.
۵۷. علی طاووس، پیشین، ص ۱۸۳.
۵۸. همان.
۵۹. همان.
۶۰. همان.
۶۱. همان.
۶۲. همان.
۶۳. حاکم حسکانی، پیشین، ج ۱، ص ۱۲۰ـ۱۲۸.
۶۴. همان.
۶۵. احمد طبری، ذخائر العقبی، بیروت، دارالمعرفه، ص ۲۵.
۶۶. جلال‏الدین سیوطی، پیشین، ج ۲، ص ۲۲۹.
۶۷. مسلم بن حجّاج نیشابوری، پیشین، ج ۱۵، ص ۱۸۵.
۶۸. احمد بن حجر هیثمی، پیشین، ص ۱۵۶.
۶۹. مسلم بن حجّاج نیشابوری، پیشین، ج ۱۵، ص ۱۸۵ / محمّد بن سوره، پیشین، ج ۵، ص ۴۰۷.
۷۰. سلیمان قندوزی، ینابیع الموده، قم، بصیرتی، باب ۶۳، ص ۳۶۲.
۷۱. ابن تیمیه الحرّانی الدمشقی، پیشین، ج ۲، ص ۱۱۸.
۷۲. محمّد رشید رضا، تفسیر المنار، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۹، ج ۳، ص ۲۶۵.
۷۳. احمد بن حنبل، المسند، ج ۱، ص ۱۸۵.
۷۴. مسلم بن حجّاج نیشابوری، پیشین، ج ۱۵، ص ۱۸۵.
۷۵. محمّد بن سوره، پیشین، ج ۵، ص ۴۰۷.
۷۶. محمّد بن جریر طبری، پیشین، ج ۳، ص ۲۹۹.
۷۷. اسماعیل بن کثیر دمشقی، پیشین، ج ۲، ص ۶۶۷.
۷۸. ابوالفرج اصبهانی، پیشین.
۷۹. احمد رازی جصّاص، پیشین، ج ۲، ص ۲۳.
۸۰. ابراهیم سمرقندی، تفسیر السمرقندی المسمّی ببحر العلوم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۳، ج ۱، ص ۴.۲۷
۸۱. حاکم نیشابوری، پیشین، ج ۳، ص ۱۵۰.
۸۲. احمد ثعلبی، تفسیر الکشف والبیان، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۲۰۰۲، ج ۳، ص ۸۵.
۸۳. علی ماوردی، النکت و العیون (تفسیر الماوردی)، مصر، البنیه المصریه العامّه للکتاب، ۱۹۷۹، ج ۱، ص ۳۹۹.
۸۴. احمد بیهقی، دلائل النبوه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۸۵، ج ۵، ص ۳۸۸.
۸۵. علی واحدی نیشابوری، پیشین، ص ۶۸.
۸۶. حاکم حسکانی، پیشین، ج ۱، ص ۱۲۳.
۸۷. حسین بن مسعود الضرّاء البغوی، معالم التنزیل، بیروت، دارالفکر، ۲۰۰۲، ج ۲، ص ۴۸.
۸۸. محمود زمخشری، پیشین، ج ۱، ص ۱۹۳.
۸۹. ابن قیّم الجوزیه، الضوء المنیر، ج ۲، ص ۶۴.
۹۰. عبدالرحمن بن جوزی، پیشین، ج ۱، ص ۳۲۴.
۹۱. فخر رازی، پیشین، ج ۸، ص ۸۸.
۹۲. محمّد بن احمد قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج ۴، ص ۱۰۴.
۹۳. احمد طبری، پیشین، ص ۲۵.
۹۴. عبدالله نسفی، تفسیر النسفی (مدارک التنزیل و حقائق التأویل)، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۵.
۹۵. علاءالدین علی خازن بغدادی، تفسیر الخازن، بیروت، دارالکتب العلمیه، ج ۱، ص ۲۵۴.
۹۶. نظام‏الدین نیشابوری، پیشین، ج ۲، ص ۱۷۸.
۹۷. ابن تیمیه الحرّانی الدمشقی، پیشین، ج ۲، ص ۱۱۸.
۹۸. نورالله تستری، پیشین، ج ۹، ص ۱۱۸.
۹۹. ابن حیّان اندلسی، البحر المحیط، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۳، ج ۲، ص ۴۷۹.
۱۰۰. شمس‏الدین محمّد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۹۹۶، بخش «سیر الخلفاء الراشدون»، ص ۲۳۰.
۱۰۱. عبدالرحمن بن ابی حاتم، پیشین، ج ۱، ص ۳۷۹.
۱۰۲. ناصرالدین شیرازی بیضاوی، تفسیر البیضاوی، بیروت، دارالفکر، ۱۹۹۶، ج ۱، ص ۱۶۳.
۱۰۳. ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۵، ج ۴، ص ۴۶۸ در ذیل «علی».
۱۰۴. جلال الدین سیوطی، پیشین، ج ۲، ص ۲۳۲.
۱۰۵. ابن حجر هیثمی، پیشین، ص ۲۱۲.
۱۰۶. ابوالسعود محمّد بن محمّد عمادی، تفسیر ابی السعود (ارشاد العقل السلیم الی مزایا الکتاب الکریم)، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۳۷۸.
۱۰۷. محمّد علی صابونی، مختصر تفسیر ابن کثیر، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۹۹۶، ج ۱، ص ۲۸۹.
۱۰۸. اسماعیل حقی بروسوی، تفسیر روح البیان، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۲۰۰۱، ج ۲، ص ۵۵.
۱۰۹. عجلی، الفتوحات الالهیه، ج ۱، ص ۴۳۲.
۱۱۰. احمد بن عجیبه، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۲۰۰۲، ج ۱، ص ۳۶۳.
۱۱۱. محمد آلوسی، پیشین، ج ۳، ص ۱۶۷.
۱۱۲. محمّد جمال‏الدین قاسمی، تفسیر القاسمی (محاسن التأویل)، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۷، ج ۲، ص ۲۹.۳
۱۱۳. محمّد شوکانی، پیشین، ج ۱، ص ۴۴۹.
۱۱۴. طنطاوی جوهری، الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دارالفکر، ج ۱، ص ۱۲۷ ذیل آیه.
۱۱۵. رشیدالدین میبدی، پیشین، ج ۲، ص ۱۴۷.
۱۱۶. حکمه بن یاسین، پیشین، ج ۱، ص ۴۲۱.
۱۱۷. سعید حوی، الاساس فی التفسیر، قاهره، دارالسلام، ۱۹۹۹، ج ۲، ص ۷۷۴.
۱۱۸. طنطاوی، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، قاهره، دارالمعارف، ج ۲، ص ۱۳۰.
۱۱۹. مصطفی حسن المنصوری، المقتطف من عیون التفاسیر، قاهره، دارالسلام، ۱۹۹۶، ج ۱، ص ۳۳۲.
۱۲۰. نیاز قاری، تفسیر فتح الرحمن، ج ۱، ص ۱۳۳.
۱۲۱. عبدالقادر آل عقده، جامع التفسیر من کتب الاحادیث، ج ۱، ص ۳۷۰.
۱۲۲. ابوبکر جزائری، ایسر التفاسیر لکلام العلی الکبیر، قاهره، دارالسلام، ج ۱، ص ۳۲۵.
۱۲۳. سلیمان قندوزی، پیشین، ص ۳۳۰.
۱۲۴. محمّد زمخشری، پیشین، ج ۱، ص ۱۹۳.
۱۲۵. محمود آلوسی، پیشین، ج ۳، ص ۱۴۱.
۱۲۶. محمّد رشید رضا، پیشین، ج ۳، ص ۲۶۵.
۱۲۷. احمد ذهبی، میزان الاعتدال، بیروت، دارالفکر، ج ۲، ص ۱۵۴.
۱۲۸. عبدالرحمن رازی، کتاب الجرح و التعدیل، بیروت، دارالکتب العلمیه، ج ۲، ص ۵۳.
۱۲۹. همان.
۱۳۰. همان.
۱۳۱. احمد ذهبی، المغنی فی الضعفاء، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۷، ترجمه ۲۴۳۸ / همو، دیوان الضعفاء والمتروکین، بیروت، دارالقلم، ۱۹۸۸، ج ۱، ص ۳۳۱، ترجمه ۱۶۳۹.
۱۳۲. عبدالرحمن بن جوزی، کتاب الضعفاء والمتروکین، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۸۶، ج ۱، ص ۳۲۴، ترجمه ۱۴۲۹.
۱۳۳. احمد بن حجر عسقلانی، لسان المیزان، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۹۹۵، ج ۳، ص ۲۸۶.
۱۳۴. احمد ذهبی، میزان الاعتدال، ج ۴، ص ۳۲۴.
۱۳۵. ابن عدی، الکامل فی الضعفاء، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۸۹، ج ۸،
۱۳۶. عبدالرحمن رازی، پیشین، ج ۹، ص ۸۵.
۱۳۷. احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج ۸، ص ۴۲۶.
۱۳۸. محمّد بن حیّان بستی، کتاب المجروحین، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۹۲، ج ۳، ص ۹۲ـ۹۳.
۱۳۹. محمّد بن اسماعیل بخاری، کتاب الضعفاء الصغیر، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۸۶، ترجمه ۳۹۰.
۱۴۰. عبدالرحمن بن جوزی، کتاب الضعفاء والمتروکین، ج ۳، ص ۱۷۹، ترجمه ۳۶۲۲.
۱۴۱. همان.
۱۴۲. علی دارقطنی، الضعفاء والمتروکون، ریاض، مکتبه المعارف، ۱۹۸۴، ص ۳۸۸، ترجمه ۵۶۳.
۱۴۳. احمد ذهبی، المغنی فی الضعفاء، ج ۲، ص ۴۸۸، ترجمه ۶۸۰۸ / همو، دیوان الضعفاء والمتروکین، ج ۲، ص ۴۲۴.
۱۴۴. محمّد عقیلی، کتاب الضعفاء الکبیر، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۸، ج ۴، ص ۳۵۲، ترجمه ۱۹۵۹.
۱۴۵. چنانچه قرآن حضرت ابراهیم را با وجودی که یک نفر بیش‏تر نیست یک امت معرفی می‏کند در این‏جا نیز از حضرت فاطمه علیهاالسلام به عنوان فردی که تمام حقیقت زنانِ مسلمان است با تعبیر نسائنا یاد شده است.



نویسنده:صادق سحرخوان ؛ تاریخ: چهارشنبه 07 تير 1396


درباره وب

چت باکس

كتابخانه وبلاگ

لوگو دوستان
آخرين مطالب:|

codes and tools for blog